بسمه تعالی

 

بخش کوهپایه شهرستان اصفهان

 مشخصات بخش کوهپایه

 این بخش یکی از گسترده ترین و قدیمی ترین بخشهای شهرستان اصفهان می باشد که در حاشیه کویرمرکزی ایران قرار گرفته و از شمال به شهرستانهای اردستان وبرخوار ومیمه و از جنوب به بخشهای جلگه و بن رود شهرستان اصفهان و از شرق به استان یزد و شهرستان نایین و از غرب به بخش مرکزی اصفهان محدود می شود.

 ارتفاع مرکز و جنوب بخش ازسطح دریا 1570 متر وشمال آن 3300 متر می باشد وسعت بخش کوهپایه حدود 3000 کیلومتر مربع است و تقریباً 20% از وسعت شهرستان اصفهان را به خود اختصاص داده است و برابر آخرین تقسیمات کشوری (سال1380) دارای سه شهر به نام های کوهپایه ،سجزی و تودشک و 4 دهستان به نامهای جبل ،تودشک ،زفره و سیستان و بیش از 548 روستا،مزرعه و مکان میباشد که از این تعداد در27 روستا شورای اسلامی تشکیل شده و 27 دهیاری نیز راه اندازی گردیده که از این تعداد 14 دهیاری مصوب می باشد.

 مرکز بخش ،شهر کوهپایه است و در عهد قاجار که تقسیمات کشوری بصورت ایالت و ولایت و بلوک بوده کوهپایه مرکز بلوک اربعه (جرقویه،نایین،اردستان و رودشتین) بوده است و از سال 1316 هـ .ش تا به حال مدت حدود 71 سال است که مرکز جغرافیایی،سیاسی منطقه کوهپایه می باشد (تا سال 1373 بخشهای جلگه و بن رود جزیی از بخش کوهپایه بودند)مطالعات و تحقیقات زمین شناسی نشان می دهد که زمانی بخش کوهپایه را کلاً آب فراگرفته بوده (بجز مناطق کوهستانی )و به مرور زمان به خشکی تبدیل شده به ترتیب مراکز جمعیتی زفره،کوهپایه و ایجاد شده و اگر این نظر صحیح باشد شهرها و روستاهایی که در ارتفاعات قرار دارند قدمت بیشتری نسبت به نقاط دیگر دارند .ولی آنچه مسلم است پیشینه فرهنگی،مذهبی،آثار باستانی با هویت بجا مانــــده از ادوارگذشته، با سوادی و سطح تحصیلات عالی و... حاکی از قدمت و غنای فرهنگی مردمان این خطه رانشان می دهد.

 انواع مشاغل کشاورزی ،دامداری ،صنایع دستی ،خدماتی و اداری در این بخش وجود دارد و این بخش دارای سه شهرک صنعتی مصوب (سجزی (شهرک صنعتی بزرگ شرق اصفهان )، کوهپایه و تودشک) و چندین نقطه صنعتی روستایی با بیش از یکصد کارخانه و فخاری فعال می باشد و حدود سه هزار نفر کارگر در آنها مشغول بکار هستند در بخش کوهپایه حدود 60 اداره ،ارگان،نمایندگی ،دفتر ، مراکز نظامی ،انتظامی،قضایی ،آموزشی ،تعاونی و بانک مشغول به انجام و ارایه خدمات به مردم هستند. تعداد کارمندان ادارات بخش 350 نفر، تعداد کارگران کاخانه های بخش 3000 نفر تعداد افراد شاغل در اصناف بخش 1000 نفر می باشد.

 وجه تسمیه شهرهای کوهپایه ،سجزی ،تودشک

کوهپایه نام قدیمی آن ویر بوده که اکثراً در اسناد و کتب قدیمی به چشم می خورد ویر که از لغات زبان محلی کوهپایه نیز می باشد به معنی هوش و ذکاوت است.بعد به قهپایه به معنی محکم و استوار نامیده شده (در اسنادی که در سال 1316 و قبل از آن مشاهده شده و از جمله در کتاب گلچینی ازشاهنامه فردوسی و نشریات فنی مهندسی و بازرگانی لغت قهپایه دیده می شود)سپس به کوهپایه به دلیل قرار گرفتن در حاشیه ارتفاعات 3300 مارشینان نامیده شده. در اصطلاح محلی آنرا کوپا نیز میگویند(مشهور است که امام حسن مجتبی(ع) به ایرن (سرزمین عجم )تشریف فرما شدند و از شهر ری به قم و از آنجا به اردستان و سپس به قریه کهنگ و قهپایه عزیمت فرموده و در قهپایه (کوهپایه) نزول اجلال فرمودند و سپس به اصفهان محله لسان الارض تشریف فرما شدند و در آنجا زمین با حضرت سخن گفته است.

 سجزی معرب سکزی است .سکزی لغت اوستایی پهلوی می باشد و به دلیل سکونت قوم سکاها در قدیم الایام در این منطقه به این نام مشهور شده است .در زبان عامیانه سگزی گویند و اکثر اسناد تاریخی آنها بنام سجزی می باشد به همین دلیل نام آن شهر بر اساس مصوبه هیئت محترم وزیران سجزی اعلام شده به هر حال سجزی یا سکزی همان سیستان و محل قوم سکاها می باشد

تودشک یعنی تودشکت به معنای محلی هموار که در حاشیه دشت قرار دارد.

 تعداد 22آثار شامل ابنیه تاریخی با معماری با هویت شامل:

 1-کارونسرای عباسی کوهپایه   2- امامزاده حضرت احمد بن موسی (ع) فشارک

 2-مسجدجامع کوهپایه         13-  امامزاده حضرت قاسم بن موسی (ع) امامزاده قاسم

3-مسجد آجری                                      14- امامزاده حضرت سید محمود بن موسی (ع) جزه

 4-مسجدمعصوم (ص)                             15- امامزاه حضرت سید محمدبن موسی (ع) کوهپایه

 5-مسجدتالار                                        16- چشمه آبگرم ورتون

 6-آب انبارهای موجود                            7- ساختمانهای قدیمی محله تودشکچویه (خانه نهنگی)

7-مسجد دلاوران جشوقان                      18- بازار قدیمی شهر کوهپایه

8-مسجد جامع زفره و منبر چوبی            19-منازل قدیمی شهر کوهپایه

9-کاروانسرای عباسی سجزی               20- آب انبارهای موجود در روستاهای بخش

 10-  امامزاده حضرت ناصر الدین بن موسی (ع) جبل 21-مزرعه حاج حسن محل تهیه فیلمهای تلویزیونی

 11-مسجد قدمگاه                              

 ب-منابع و مکانهای طبیعی 

 1-مناطق کوهستانی جبل ،زفره ،فشارک و سنگ زبر تودشک که از مناطق ییلاقی و خوش آب و هوا میباشد.

2-چشمه آبگرم زفره که به دلیل داشتن محلولهای معدنی دررفع بیماریهای خاص پوستی مؤثر است و از زمان صفویه تا بحال مورد توجه بوده است .

 ج-فرهنگی واجتماعی

 1-گویشهای محلی متفاوتی در کوهپایه ،زفره ،تودشک ،سجزی و جزه وجود دارد به طور مثال در گویش محلی کوهپایه به گنجشک می گویند چوژی به گوساله می گویند گوژی و به عدس می گویند موژی

 2-پوشش محلی اکثراً چادر و پیراهن بلند است به همراه پوشش سر بنام چارقد

 3-مراسم سوگواری و اعیاد و جشنهای این بخش مشابه شهرهای اصفهان و تهران می باشد مضاعف بر اینکه درمنطقه جبل تعزیه خوانی و شبیه خوانی به نحو شایسته اجرا می شود.

4-در عزاداریها نیز علم و نخل استفاده می شو د.

 د-هنری شامل صنایع دستی

 1-فرش دستباف معروف به لچک و ترنج

 2-عبا با پشم شتر وگوسفند

 3-رنگرزی مواد اولیه فرش دستباف

 4-تولیدات بومی شامل :انار ،عناب،پسته،زعفران،بادام ،گردو،شیر ،کشک،قارا

 اطلاعات جغرافیایی وسیاسی وجمعیتی بخش کوهپایه

 امارجمعیت براساس سرشماری عمومی نفوس ومسکن سال 1385

 تاریخ تأسیس بخشداری: 1316 هجری شمسی

 وسعت بخش: حدود 3000 کیلومتر مربع

 شهرهای بخش :کوهپایه ،سجزی ،تودشک

 دهستانهای بخش : تودشک ،جبل ،زفره ،سیستان

 تعداد روستاهای بخش 24 روستا شامل :زفره ،مشکنان،جشوقان،جزه،ورتون،جندابه ،امامزاده قاسم،علون‌ آباد ،بادافشان،هریزه، یک لنگی ،چیرمان،کمال بیک،میر جعفر ،کردآباد ،سهر، تینجان ،مزرعه عبدا. ،فشارک،عیش آباد،خارزنان،کیچی ،دخر آباد ،خالتی

 تعداد مزارع مستقل ،تابع و مکان :521

 

نام دهستان

 

 

 

تعداد نقاط جغرافیایی

 

 

 

تعداد نقاط جغرافیایی سکنه دار

 

 

 

تعداد نقاط جغرافیایی

 

فاقد سکنه

 

 

 

 

 

خانوار

 

 

 

جمعیت

 

 

 

تودشک

 

207

 

 

 

62

 

 

 

145

 

 

 

1150

 

 

 

3951

 

 

 

جبل

 

 

 

124

 

 

 

37

 

 

 

87

 

 

 

710

 

 

 

1969

 

 

 

سیستان

 

 

 

69

 

 

 

19

 

 

 

50

 

 

 

340

 

 

 

1237

 

 

 

زفره

 

 

 

148

 

 

 

19

 

 

 

129

 

 

 

711

 

 

 

2133

 

 

 

جمع

 

 

 

548

 

 

 

137

 

 

 

411

 

 

 

2911

 

 

 

9290

 

 

 

 

  جمعیت کل بخش برابر سرشماری سال 1385 :22356 نفر

 شهری: 13044 نفر      58%جمعیت بخش                   

کوهپایه 4700نفر                                               

 جمعیت زن بخش کوهپایه  10771 نفر 48%                                              

 سجزی 4397 نفر                                          

 جمعیت مرد بخش کوهپایه  11563 نفر 52%

 تودشک3947 نفر

 روستایی:9290 نفر    42%جمعیت بخش                   

 دهستان تودشک: 3951 نفر

 دهستان جبل:  1969 نفر

 دهستان سیستان: 1259 نفر

 دهستان زفره:2133 نفر   

 22-مسجد خواجهدر بخش کوهپایه وجود دارد که ردیفهای1، 5، 9  ،  11، 16،17 و 22، جزو آثارملی کشور ثبت گردیده است .   

برگرفته از سایت بخشداری کوهپایه